Pum Ffordd i Ffynnu: Chwarae

Mae eich babi'n dechrau deall y byd drwy chwarae a chi yw ei hoff ffrind. Mae hyd yn oed chwarae syml yn helpu ymennydd eich babi i dyfu ac yn cefnogi ei ddatblygiad emosiynol.

• Defnyddio’r wyneb: Gwenwch, gwnewch wynebau doniol, neu wthio eich tafod allan. Dydy babanod newydd-anedig ddim yn gallu gweld yn bell iawn, ac maen nhw wrth eu bodd yn edrych arnoch chi, felly bydd hyn yn arbennig o dda iddyn nhw.  
• Pi-po: Gêm glasurol sy'n helpu eich babi i ddysgu am ryngweithio a sylw. 
• Amser ar y bol: Mae'n cryfhau’r gwddf, y cefn a'r ysgwyddau yn ogystal â chynnig golwg gwbl newydd ar y byd. Rhowch ddrych sy’n ddiogel i blant neu degan o'i flaen tra bydd yn gorwedd ar ei fol. Dylech oruchwylio’ch babi bob amser. Dechreuwch gyda sesiynau byr a chynyddu'r amser. 
• Basgedi trysor: Llenwch focs gydag eitemau cartref diogel yn seiliedig ar wahanol themâu fel ffabrigau meddal, gwrthrychau sgleiniog, llwyau pren, pethau o'r un lliw neu frwshys. Gwnewch yn siŵr eu bod yn lân ac yn ddiogel i'ch plentyn chwarae â nhw. Gadewch i'ch babi archwilio gyda'i synhwyrau. 
• Chwarae blêr: Mae chwarae gyda dŵr glân, neu fwyd diogel fel iogwrt ar ôl i chi ddechrau diddyfnu, yn dda i ddysgu gwneud marciau, sgil cyn ysgrifennu. 
• Swigod: Mae'n hwyl gwylio, popio, a hyd yn oed ceisio chwythu swigod. Mae’n dda ar gyfer cydsymudiad a rhyngweithio rhwng y llaw a'r llygad. 
• Mae caneuon actol yn chwareus ac yn helpu eich babi i wrando ar rythm, iaith a symudiad. Rhowch gynnig ar ganeuon fel Wind the Bobbin Up, The Grand Old Duke of York, Dingle Dangle Scarecrow. Ychwanegwch symudiadau ysgafn neu ddefnyddio dwylo eich babi i ddilyn y symudiadau. Os nad ydych chi’n gyfarwydd â’r caneuon hyn, gallwch eu gwylio nhw ynghyd â llawer o hwiangerddi eraill ar wefan CBeebies.  
• Cuddio a chwilio: Cuddiwch eitemau o dan gwpanau neu ddarnau o ddefnydd i ddysgu eich babi bod pethau'n dal i fodoli hyd yn oed pan nad yw'n gallu eu gweld, sgil i feithrin yr ymennydd yn gynnar o'r enw parhad gwrthrych. 

Dylech bob amser oruchwylio eich babi wrth chwarae mewn dŵr neu chwarae blêr, a pheidiwch byth â'i adael heb oruchwyliaeth wrth ymyl dŵr. Mae babanod yn gallu boddi mewn ychydig gentimetrau.

Deall patrymau chwarae

Wrth i'ch babi dyfu, efallai y byddwch chi'n sylwi ei fod yn cael ei ddenu at rai mathau o chwarae fel olwynion troelli, taflu pethau, neu daro tyrau i lawr. Mae’r rhain yn cael eu galw’n sgemâu a dyma sut mae babanod yn archwilio ac yn dysgu'n naturiol.

Dyma sgemâu cyffredin: 

• Cylchdroi: Troi olwynion neu wrthrychau. Er enghraifft, efallai y byddan nhw’n dechrau troi ceir tegan ben ei waered a throi'r olwynion. Rhowch gogiau, olwynion, tapiau ac allweddi iddyn nhw eu troi i helpu i gynnal eu diddordeb.
• Llwybr: Gollwng neu daflu pethau. Os bydd eich plentyn yn gollwng pethau o'i gadair uchel, efallai ei fod mewn sgema llwybr taflu. Bydd rhoi pêl i’ch plentyn ei chicio neu ei thaflu yn helpu i gefnogi'r diddordeb hwnnw.
• Cysylltu/datgysylltu: Gall cysylltu olygu adeiladu traciau trên, pentyrru brics, edafu neu wneud posau jig-so. Mae datgysylltu’n golygu taro pethau i lawr, rhwygo, neu dynnu pethau’n ddarnau. Felly, os ydyn nhw’n taro’r tŵr i lawr bob tro rydych chi'n ei adeiladu, efallai ei fod mewn sgema datgysylltu.

Mae sylwi ar yr hyn sydd o ddiddordeb i'ch babi yn eich helpu i gynnig cyfleoedd chwarae sy'n cefnogi ei ddatblygiad a'r hyn a fydd o ddiddordeb iddo.  

Cofiwch nad oes rhaid i chwarae gynnwys llawer o deganau drud. Mae eich babi'n dysgu orau drwy ryngweithio â chi. Mae eiliadau bach llawen gyda'ch gilydd yn helpu i adeiladu ymennydd eich babi a chryfhau eich cysylltiad.  

Mae plant bach a phlant cyn oed ysgol yn dysgu orau drwy chwarae. Dyma sut maen nhw'n archwilio'r byd, yn deall eu hemosiynau, yn meithrin perthnasoedd, ac yn datblygu'r sgiliau y bydd eu hangen arnyn nhw ar gyfer yr ysgol a bywyd.

Dydy’r gweithgareddau chwarae gorau ddim yn dilyn strwythur nac yn ddrud, maen nhw’n gyfle i'ch plentyn arwain, archwilio, creu a chysylltu â chi.

Gadewch i'ch plentyn gymryd yr awenau wrth chwarae ac ymunwch â'u syniadau pan allwch chi. Gall gadael iddyn nhw arwain y chwarae adeiladu eu chwilfrydedd, eu hannibyniaeth a'u sgiliau meddwl, sydd i gyd yn sylfeini pwysig i'r ysgol a bywyd.

Mae chwarae hefyd yn helpu i roi hwb i'w sgiliau lleferydd ac iaith a datblygu sgiliau cymdeithasol pwysig fel cymryd tro a rheoli emosiynau.

Dyma ffyrdd o gefnogi dysgu eich plentyn bach neu'ch plentyn cyn oed ysgol drwy chwarae:

• Darllen gyda'ch gilydd: Ychwanegu propiau, llyfrau synhwyraidd, neu leisiau gwirion i ddod â straeon yn fyw.
• Chwarae creadigol: peintio, tynnu lluniau, neu chwarae blêr fel cymysgu lliwiau neu ddefnyddio iogwrt neu ewyn eillio. Gadewch iddyn nhw fwynhau'r broses, yn lle poeni am y canlyniad.
• Chwarae dychmygol: Mae gwisgo i fyny a chwarae rôl yn helpu plant i fynegi syniadau ac emosiynau - Pwy fyddan nhw? I ble fyddan nhw’n mynd? Beth fydd yn digwydd?
• Chwarae yn yr awyr agored: Rhedwch, neidiwch, archwiliwch natur. Rhowch gynnig ar wylio’r cymylau, casglu dail, neu chwarae gemau syml fel “dod o hyd i bluen” neu “faint o gamau at y goeden?”
• Symud yn egnïol: Dawnsiwch gyda'ch gilydd neu adeiladu cwrs rhwystrau dan do.
• Gwneud tasgau bob dydd yn chwareus: Chwiliwch am rifau ar ddrysau neu gyfrif faint o gŵn rydych chi'n eu gweld wrth fynd am dro. Yn yr archfarchnad, gofynnwch iddyn nhw bwyntio at bethau ar eich rhestr siopa neu gael ras tacluso.

Dilynwch eu diddordebau nhw pan allwch chi. Os yw eich plentyn wrth ei fodd yn adeiladu pethau, taro pethau i lawr neu droi pethau, efallai ei fod yn archwilio patrwm chwarae neu sgema. Mae'r rhain yn ffyrdd naturiol i blant ddysgu felly ceisiwch sylwi arnyn nhw ac adeiladu ar yr hyn maen nhw’n ei fwynhau.

Wrth i blant fynd yn hŷn, mae'r ffordd maen nhw'n chwarae a sut gallwch chi gefnogi eu chwarae a'u llesiant yn newid. I blant hŷn a phobl ifanc yn eu harddegau, yn aml mae chwarae yn dod yn weithgaredd mwy annibynnol neu'n weithgaredd sy’n canolbwyntio mwy ar eu ffrindiau. Mae'n bwysig rhoi'r rhyddid iddyn nhw ddyfeisio eu gemau eu hunain a mwynhau amser yn chwarae ar eu pen eu hunain. Mae'r annibyniaeth hon yn annog creadigrwydd, datrys problemau a chysylltiad cymdeithasol.

Wedi dweud hynny, mae eich cyfraniad yn dal i wneud gwahaniaeth. Mae llawer o blant hŷn a phobl ifanc yn eu harddegau yn gwerthfawrogi pan fydd oedolion yn weithgar gyda nhw, nid i gymryd yr awenau, ond i rannu'r profiad. P'un a ydych chi'n ymuno â nhw ar daith feicio hamddenol, yn cicio pêl, neu'n archwilio byd natur, mae'r adegau hyn yn gyfleoedd i fondio a dangos eich cefnogaeth heb fod yn ymwthiol.

Syniadau ar gyfer chwarae gyda phlant hŷn a phobl ifanc yn eu harddegau

• Dod o hyd i’ch Parkrun lleol: Digwyddiad cymunedol am ddim sy'n cael ei gynnal bob wythnos ledled y DU ac sy'n gwahodd pobl o bob oed i gerdded, loncian neu redeg ar eu cyflymder eu hunain. Mae Parkrun yn cynnig llwybr 5km i bob oed, ac mae'r Junior Parkrun yn llwybr 2km sydd wedi'i gynllunio ar gyfer plant 4-14 oed. Mae'n gyfle gwych i deuluoedd gadw’n heini gyda'i gilydd.
• Chwaraeon a gemau: Rhowch gynnig ar chwarae tennis, sglefr fyrddio, pêl-fasged, criced neu nofio gyda'ch gilydd. Mae llawer o bobl ifanc yn eu harddegau yn mwynhau gemau cystadleuol neu gemau hamddenol gyda ffrindiau neu deulu.
• Anturiaethau yn yr awyr agored: Ewch i heicio, geogelcio, neu roi cynnig ar gwrs rhwystrau. Gall teithiau gwersylla neu deithiau natur fod yn dda i'ch iechyd corfforol a meddyliol ac maen nhw’n gyfle i ddysgu am yr amgylchedd.
• Chwarae creadigol: Anogwch sesiynau cerddoriaeth, cystadlaethau dawnsio, gweithgareddau drama, neu brosiectau celf cydweithredol sy'n gadael i bobl ifanc yn eu harddegau fynegi eu hunain a chysylltu ag eraill.
• Gemau bwrdd a gemau strategaeth: Mae llawer o blant hŷn yn mwynhau gemau bwrdd cymhleth, gemau cardiau, neu gemau fideo strategaethol sy'n herio eu ffordd o feddwl ac yn meithrin rhyngweithio cymdeithasol.
• Rhannu cerddoriaeth: Cymerwch eich tro i chwarae caneuon rydych chi'n eu mwynhau i’ch gilydd. Mae'n ffordd syml a hwyliog o gysylltu, sbarduno sgwrs, a dysgu mwy am chwaeth eich gilydd.
• Gwirfoddoli neu brosiectau cymunedol: Cymerwch ran gyda'ch gilydd mewn diwrnodau glanhau lleol, rasys elusennol, neu ddigwyddiadau cymunedol eraill sy'n rhoi pwrpas i chwarae.
• Symud mewn ffordd ystyriol: Gall gweithgareddau fel ioga, crefftau ymladd, neu tai chi helpu pobl ifanc yn eu harddegau i feithrin gwytnwch corfforol ac emosiynol wrth gael hwyl.
• Chwarae wedi'i alluogi gan dechnoleg: Chwaraewch gemau fideo gyda'ch gilydd sy'n eich annog i symud, datrys problemau neu i fod yn greadigol.

Awgrymiadau ar gyfer llwyddo: 

• Parchu eu diddordebau a'u dewisiadau: Os ydyn nhw'n frwd dros chwaraeon, gêm neu hobi penodol, dangoswch ddiddordeb ac ymuno o bryd i'w gilydd, ond peidiwch â rhoi pwysau arnyn nhw. 
• Annog chwarae cymdeithasol: Mae cyfeillgarwch yn bwysig iawn yn y cam hwn. Cefnogwch eu cynlluniau i gwrdd neu chwarae gemau ar-lein gyda ffrindiau, sy'n helpu i feithrin sgiliau cymdeithasol ac ymdeimlad o berthyn. 
• Defnyddio chwarae fel ffordd o siarad: Gall chwarae sy’n cynnwys gweithgaredd corfforol agor drysau i sgyrsiau ystyrlon. Mae cerdded neu feicio ochr yn ochr yn aml yn ei gwneud yn haws i bobl ifanc yn eu harddegau fod yn agored.
• Cydbwyso amser o flaen sgrin â chwarae sy’n cynnwys gweithgaredd corfforol: Er bod gemau digidol a chyfryngau cymdeithasol yn rhan fawr o'u byd, mae annog seibiant i wneud rhywbeth corfforol neu weithgareddau yn yr awyr agored yn cefnogi eu hiechyd meddyliol a chorfforol.

Drwy barhau i ymgysylltu mewn ffyrdd sy'n parchu annibyniaeth gynyddol eich plant hŷn neu blant yn eu harddegau, rydych chi'n eu helpu i ddatblygu gwytnwch, llesiant emosiynol ac arferion iach a fydd yn para am oes.