Cam-drin a chamfanteisio'n rhywiol ar blant: cymorth i rieni a gofalwyr

Mae pob plentyn yn haeddu teimlo'n ddiogel, a’i fod yn cael ei werthfawrogi a'i amddiffyn. Rydyn ni'n cefnogi miloedd o blant a phobl ifanc sydd wedi cael eu cam-drin yn rhywiol neu eu camfanteisio'n rhywiol.

Rydyn ni hefyd yn darparu gofal i'w teuluoedd, yn ogystal â hyfforddiant ac arweiniad i bobl sy'n gweithio gyda phlant fel athrawon a gweithwyr cymdeithasol.

Os ydych chi'n poeni am blentyn, dydych chi ddim ar eich pen eich hun. 

Mae cam-drin plant yn rhywiol yn golygu unrhyw sefyllfa lle mae rhywun dan 18 oed yn cael ei orfodi neu ei ddylanwadu i gymryd rhan mewn gweithgarwch rhywiol. Gall ddigwydd mewn llawer o leoliadau, gan rywun maen nhw'n ei adnabod neu ddieithryn, wyneb-yn-wyneb neu ar-lein. Mae’n cynnwys gweithgareddau cyswllt, fel ymosodiadau rhywiol, a gweithgareddau digyswllt gan gynnwys gwylio cynnwys rhywiol, gweld delweddau, neu gael eu hannog i ymddwyn mewn ffyrdd rhywiol amhriodol (Y Swyddfa Gartref, 2023). 

Mae camfanteisio’n rhywiol ar blant yn fath o gam-drin plant yn rhywiol. Mae'n digwydd pan fydd anghydbwysedd pŵer a bod unigolyn neu grŵp yn defnyddio'r anghydbwysedd hwnnw i orfodi plentyn i gymryd rhan mewn gweithgarwch rhywiol. 

Gall gynnwys sefyllfaoedd, cyd-destunau neu gydberthnasau lle bydd rhywun yn rhoi rhywbeth i berson dan 18 oed, fel bwyd, llety, cyffuriau, alcohol, sigarennau, anwyldeb, rhoddion neu arian yn gyfnewid am gyflawni gweithgareddau rhywiol neu am wneud gweithgareddau rhywiol arno. Gall hefyd gynnwys trais, gorfodaeth a bygythiadau, gyda bygythiadau o niwed corfforol neu gywilydd.

Gall camfanteisio hefyd dargedu anghenion emosiynol, fel yr awydd i deimlo cariad, yn bwysig, mewn rheolaeth, neu ymdeimlad o berthyn. Gall gynnwys diwallu anghenion sy'n ymwneud â hunan-barch neu ddiogelwch, fel eisiau teimlo ei fod yn cael ei ddiogelu rhag niwed neu i ddianc rhag bygythiadau neu gamdriniaeth. 

Mae'n bwysig cofio y gallai plentyn fod wedi cael ei ecsbloetio'n rhywiol hyd yn oed os yw'r gweithgaredd rhywiol yn ymddangos yn gydsyniol.  

Gall camfanteisio'n rhywiol ar blant fod yn gorfforol neu ddigwydd drwy bethau fel cyfryngau cymdeithasol neu apiau gemau. P'un a yw’n digwydd ar-lein, all-lein neu drwy gyfuniad o'r ddau, mae'n bwysig bod pobl yn cydnabod bod camfanteisio'n fath o gam-drin plant yn rhywiol ac y dylid ei ystyried felly. 

Gellir targedu unrhyw blentyn, waeth beth fo'i ryw, ei gefndir neu ei sefyllfa deuluol. Mae hynny'n golygu y gall ddigwydd i fechgyn yn ogystal â merched, ac nid yw bob amser yn hawdd ei weld. Efallai y bydd rhai plant yn fwy agored i niwed, gan gynnwys y rheini sydd ag anghenion ychwanegol, y rheini sydd mewn gofal, neu'r rheini sy'n cael trafferth gartref neu yn yr ysgol, ond gall ddigwydd i unrhyw blentyn.   

Weithiau, gall pobl ifanc eraill fod yn gyfrifol am y math hwn o gam-drin, nid oedolion yn unig, felly mae camfanteisio gan gyfoedion, yn enwedig ar-lein, yn rhywbeth i fod yn ymwybodol ohono. 

Efallai na fydd plant bob amser yn sylweddoli eu bod nhw’n cael eu cam-drin. Hyd yn oed pan fyddan nhw'n sylwi ar yr hyn sy’n digwydd, gall teimladau o ofn, cywilydd neu ddryswch ei gwneud hi'n anodd iawn iddyn nhw siarad amdano. Dyna pam ei bod mor bwysig i'r oedolion o'u cwmpas sylwi ar newidiadau mewn ymddygiad, hwyliau neu lesiant a allai awgrymu bod rhywbeth o'i le. 

I rai plant, ni fydd arwyddion o gwbl. Efallai hefyd nad ydyn nhw’n arwyddion corfforol amlwg o gam-drin, ond dyma rai pethau y gallech sylwi arnyn nhw yn eich plentyn:  

• Anafiadau amheus neu heb esboniad. 
• Arwyddion o heintiau a drosglwyddir yn rhywiol neu heintiau'r llwybr wrinol. 
• Newidiadau yn ei gyflwr emosiynol, fel mwy o ofn, gorbryder neu ddicter neu ddim yn gallu rheoli ei emosiynau’n dda. 
• Mwy o gyfrinachedd, cuddio'r ffôn neu ddefnydd ar-lein. 
• Ymddwyn mewn ffyrdd sydd y tu hwnt i ymddygiad rhywiol nodweddiadol ar gyfer ei oedran neu ddangos gwybodaeth y tu hwnt i'r hyn y byddech chi'n ei ddisgwyl. 
• Cael pethau fel arian, ffonau neu ddillad drud pan nad ydych chi'n gwybod sut mae wedi'u prynu. 
• Newidiadau yn ei arferion arferol, fel arferion bwyta neu sut mae’n ymgysylltu â ffrindiau. 
• Yn anghyfforddus gyda chyffyrddiad, gyda’i gorff, neu’n osgoi sefyllfaoedd penodol. 
• Problemau gyda'i iechyd meddwl, ei lesiant emosiynol neu ei hunan-barch. 
• Newidiadau mewn ymddygiad, fel encilio neu ynysu'n sydyn, neu ddiffyg ymddiriedaeth mewn pobl eraill  
• Bod oddi cartref neu'r ysgol ac nad ydych chi'n gwybod ym mhle. 

Nid yw hon yn rhestr gynhwysfawr o arwyddion cam-drin a chamfanteisio. Os yw rhywbeth yn teimlo o’i le, mae'n werth archwilio a gofyn am gymorth. 

Mae gennym gyngor ar siarad â'ch plentyn am ei ddiogelwch a'i lesiant ac rydyn ni wedi cynnwys gwybodaeth am sefydliadau y gallwch chi droi atyn nhw i gael cymorth isod. 

Sefyllfaoedd sy'n gallu cynyddu'r risg o niwed

Mae pob teulu'n wahanol, ac nid yw'r un o'r pethau hyn yn golygu'n awtomatig nad yw plentyn yn ddiogel. Ond mae rhai sefyllfaoedd sy'n gallu gwneud plant yn fwy agored i niwed ac a allai fod yn werth rhoi sylw iddyn nhw. Mae bod yn ymwybodol ohonyn nhw’n eich helpu i deimlo'n fwy hyderus i sylwi pan fydd angen ychydig o gymorth ychwanegol ar blentyn. 

• Pan fydd teuluoedd wedi'u hynysu neu pan nad oes ganddyn nhw lawer o oedolion dibynadwy o'u cwmpas. 
• Pan nad yw rhiant neu ofalwr cefnogol yn bresennol neu'n cadw llygad ar yr hyn y mae plentyn neu berson ifanc yn ei wneud, neu pan fydd perthnasoedd gartref yn teimlo dan bwysau neu'n ansefydlog. 
• Pan fyddwch chi'n poeni am oedolyn sy’n ymwneud â'r teulu, hyd yn oed os yw'n ymddangos fel ffrind. 
• Pan fydd y teulu dan lawer o bwysau, gan gynnwys digwyddiadau bywyd sy'n achosi straen neu drawma yn y gorffennol. 
• Pan fydd rhiant neu ofalwr yn cael trafferth gyda phethau fel iechyd meddwl neu ddefnyddio sylweddau. 

Dydy'r ffactorau hyn ddim yn golygu bod rhywbeth yn digwydd, maen nhw'n bethau a allai olygu y gallai fod angen ychydig mwy o sylw, sicrwydd neu ofal ar blentyn. Os ydych chi byth yn ansicr neu eisiau trafod pethau, mae cymorth ar gael bob amser. Dydych chi ddim ar eich pen eich hun. 

• Os ydych chi’n meddwl bod plentyn yn cael ei niweidio neu mewn perygl uniongyrchol o gael ei niweidio, ffoniwch yr heddlu ar 999. Os ydych chi'n meddwl bod trosedd wedi'i chyflawni, gallwch eu ffonio ar 101. 
• Gallwch hefyd gysylltu â thîm gofal cymdeithasol y plentyn yn eu cyngor lleol.  
• Cael gwybodaeth am sut mae rhoi gwybod i gyngor lleol am gam-drin plant yn Lloegr.
• Cael gwybodaeth am roi gwybod am bryder yn yr Alban. 
• Gweld rhestr o gynghorau lleol yng Ngogledd Iwerddon. 
• Sut mae rhoi gwybod am amheuaeth o gam-drin, esgeulustod neu niwed yng Nghymru. 
• Os ydych chi’n poeni am gam-drin rhywiol ar-lein neu’r ffordd mae rhywun wedi bod yn cyfathrebu â’ch plentyn ar-lein, gallwch roi gwybod i’r ganolfan Camfanteisio ar Blant a’u Hamddiffyn Ar-lein, rhan o’r Asiantaeth Troseddu Cenedlaethol.   
• Mae gennym wybodaeth i rieni a gofalwyr ar ymddygiad rhywiol niweidiol a sut i ofalu, cefnogi a diogelu plant y mae rhywun wedi camfanteisio’n rhywiol arnyn nhw, neu sydd wedi cael eu niweidio yn sgil hyn. 
• Gallwch hefyd gysylltu ag elusen NSPCC ar 0808 800 5000 neu anfon e-bost i [email protected] i gael cyngor a gwybodaeth. 

• Mae gan y Ganolfan Arbenigedd ar Gam-drin Plant yn Rhywiol gyfeiriadur o wasanaethau ar gyfer y rheini y mae cam-drin yn rhywiol yn effeithio arnyn nhw yng Nghymru a Lloegr. 
• Mae gan Rape Crisis Scotland linell gymorth ar gyfer pobl 13 oed a hŷn.  Mae ganddyn nhw hefyd gyfeiriadur o ganolfannau Argyfwng Trais Rhywiol lleol. Os ydych chi'n poeni am blentyn iau, mae gan yr elusen Children First linell gymorth os ydych chi'n byw yn yr Alban. 
• Os ydych chi yng Ngogledd Iwerddon, gall ein gwasanaeth SEEN (Sexual Exploitation Ends Now) eich cyfeirio at y cymorth sydd ar gael yn lleol. 
• Mae gan yr NSPCC hefyd wybodaeth a chyngor am gamfanteisio'n rhywiol ar blant ar eu gwefan a cham-drin plant yn rhywiol. 

Rydyn ni wedi bod yn cefnogi plant a phobl ifanc y mae cam-drin rhywiol wedi effeithio arnyn nhw ers 1994. Rydyn ni'n helpu plant a'u teuluoedd i wella ac ailadeiladu, ac rydyn ni'n ymgyrchu dros newid parhaol i sut mae cymdeithas yn deall ac yn ymateb i gam-drin. 

Rydyn ni'n cefnogi plant a'u teuluoedd mewn gwahanol ffyrdd, gan gynnwys:

• gwasanaethau cymorth, gan gynnwys y rheini sy'n cefnogi plant sydd wedi dangos arwyddion o gam-drin a chamfanteisio gan gyfoedion. 
• gwasanaethau therapiwtig, gan gynnwys cwnsela arbenigol. 
• cymorth emosiynol ac iechyd meddwl. 
• arweiniad drwy'r broses cyfiawnder troseddol. 
• ymchwil sy'n rhoi mwy o lais i blant a'u teuluoedd. 
• adnoddau a hyfforddiant proffesiynol i helpu oedolion i gefnogi plant. 
• ymgyrchu i ddylanwadu ar benderfyniadau a pholisïau llywodraeth. 
• codi ymwybyddiaeth y cyhoedd o realiti cam-drin rhywiol a chamfanteisio'n rhywiol. 

Mae pob cam rydyn ni'n ei gymryd yn seiliedig ar brofiadau plant a phobl ifanc, gan sicrhau bod eu lleisiau'n siapio sut rydyn ni'n gweithio a'r newid rydyn ni'n eiriol drosto. 

Cafodd yr holl wybodaeth ar y dudalen hon ei chreu gyda gweithwyr iechyd proffesiynol sy’n ymarfer. Cafodd y dudalen hon ei hadolygu ym mis Rhagfyr 2025. Bydd y dudalen yn cael ei hadolygu nesaf yn 2028.