Bwydo ar y Fron

O tua chwe mis oed ymlaen, gallwch ddechrau cynnig bwyd solid i’ch babi ochr yn ochr â llaeth o’r fron. Os gallwch chi, gallwch barhau i fwydo ar y fron am hyd at ddwy flynedd neu fwy i gael manteision parhaus i’r ddau ohonoch. 

P’un a ydych chi’n bwydo ar y fron neu’n dewis bwydo â photel neu gymysgedd o’r ddau, mae bwydo’n gyfle i gysylltu a bondio â’ch babi. Mae ymateb i anghenion eich babi yn meithrin cariad, gofal a chysur mewn ffordd sy’n dod â chi’n nes ac sy’n cefnogi eich iechyd meddwl chi ac iechyd meddwl eich babi. 

Manteision bwydo ar y fron 

Mae bwydo ar y fron yn cefnogi iechyd, datblygiad a llesiant emosiynol eich babi, ac yn eich helpu i feithrin perthynas gref. Mae hefyd yn cynnig manteision iechyd pwysig i chi. Gall yr effeithiau cadarnhaol i’r ddau ohonoch bara ymhell y tu hwnt i’r cam bwydo ar y fron. 

Mae bwydo ar y fron yn helpu i wneud y canlynol: 

• Datblygu cysylltiad diogel a chariadus rhyngoch chi a’ch babi. Mae’r cyswllt croen wrth groen yn rhyddhau hormonau cadarnhaol i’r ddau ohonoch.  

• Amddiffyn eich babi rhag salwch a heintiau.  

• Lleihau’r tebygolrwydd y bydd eich babi’n datblygu alergeddau, asthma, problemau treulio a gordewdra. Bydd y manteision yn aros gyda nhw pan fyddan nhw’n oedolion (GIG, 2025). 

Mae bwydo ar y fron yn dda i’ch iechyd chithau hefyd. Gall leihau eich risg o’r canlynol: 

• Canser y fron a chanser yr ofarïau. 

• Osteoporosis. 

• Clefyd y galon. 

• Gordewdra. 

• Dementia (GIG, 2025). 

A chofiwch fod llaeth y fron bob amser yn barod ar gyfer eich babi ar y tymheredd cywir, a’i fod yn newid i ddiwallu anghenion eich babi.

Gwybod pryd i fwydo eich babi 

Mae bwydo ar y fron yn golygu ymateb i arwyddion eich babi, yn ogystal â’ch angen eich hun i fwydo eich babi.  

Mae’n bosibl y bydd eich babi’n dangos ei fod yn barod i fwydo drwy wneud y canlynol: 

• Llyfu ei wefusau neu droi ei ben. 

• Gwingo neu ymestyn. 

• Dod â’i ddwylo i’w geg neu sugno’i ddyrnau. 

Mae bwydo ar y fron yn fwy na dim ond bwydo yn unig; mae’n ymwneud â chariad, cysur a sicrwydd, felly does dim angen i chi aros nes bydd eich babi’n llwglyd i’w fwydo. Efallai y byddwch yn dewis bwydo pan: 

• Mae angen cysur neu sicrwydd ar eich babi. 

• Mae eich babi wedi cael imiwneiddiadau neu’n teimlo’n sâl. 

• Rydych chi’n mynd allan neu’n eu setlo i gysgu. 

• Mae angen eiliad o dawelwch a chysylltiad arnoch chi. 

• Mae eich bronnau’n teimlo’n llawn. 

Ystum: Sut i fwydo eich babi ar y fron yn gyfforddus 

Does dim un safle cywir, mae beth bynnag sy’n gweithio i’r ddau ohonoch chi yn iawn. 

• Gwnewch eich hun yn gyfforddus ac ymlaciwch cyn bwydo. 

• Gwnewch yn siŵr fod gennych ddŵr neu fyrbryd gerllaw.  

• Gwnewch yn siŵr fod eich ysgwyddau a’ch breichiau’n cael eu cynnal. 

• Daliwch eich babi’n agos, bol at fol, yn ddelfrydol heb flancedi na dillad yn y ffordd. 

Helpu eich babi i gydio’n y fron 

• Anelwch drwyn eich babi, nid ei geg, at eich teth. Gadewch iddo wyro ei ben yn ôl ac agor ei geg yn llydan. 

• Dylai gymryd cegaid fawr o’r fron, ac nid y deth yn unig. 

• Efallai y byddwch yn teimlo plwc, ond ni ddylai fod yn boenus. 

Mae gan wefan y GIG ddelweddau a fideo defnyddiol ar sut i gael eich babi i gydio’n y fron. 

Os yw bwydo’n brifo neu’n teimlo’n anghyfforddus, gall fod yn arwydd o gydiad bas. Gofynnwch am gyngor gan eich ymwelydd iechyd gyda’ch gweithiwr gofal iechyd proffesiynol, meddyg neu gefnogwr bwydo ar y fron.   

Bwydo ar y fron drwy wyro am yn ôl  

Gall pwyso am yn ôl rhywfaint wrth i’r babi orffwys ar eich brest fod yn ystum cyfforddus ac ymlaciol i’r ddau ohonoch. Mae hyn yn annog greddf bwydo eich babi ac yn cefnogi gwell ystum y corff. 

• Pwyswch yn ôl yn gyfforddus, gan wneud yn siŵr bod eich pen a’ch ysgwyddau wedi’u cynnal yn dda. 

• Gadewch i du blaen cyfan eich babi orffwys yn erbyn eich brest 

• Cynhaliwch ei ben yn ysgafn, bydd yn dod o hyd i’ch bron ar ei ben ei hun. 

 Tynnu llaeth o’r fron a’i storio  

Mae tynnu llaeth o’r fron yn golygu casglu llaeth o’ch bronnau er mwyn i chi allu ei storio a’i roi i’ch babi yn nes ymlaen. Os nad oes angen i chi dynnu llaeth, mae’n well aros nes eich bod chi a’ch babi’n teimlo’n hyderus wrth fwydo ar y fron. Bydd aros nes bod eich babi’n tua pedair i chwe wythnos oed yn galluogi llif y llaeth i sefydlu.   

Efallai y byddwch am dynnu llaeth o’r fron: 

• Os ydych chi’n dychwelyd i’r gwaith neu i astudio. 

• Os ydych chi am i’ch partner neu gyd-riant allu bwydo eich babi hefyd. 

• Os cafodd eich babi ei eni’n gynnar neu os yw’n cael trafferth bwydo’n syth o’r fron. 

• Os yw eich bronnau’n llawn, neu os ydych chi’n ceisio cynyddu eich cyflenwad llaeth. 

Weithiau, mae’n bosibl y cewch gyngor i geisio tynnu llaeth cyntaf (colostrwm) o’r fron a’i storio cyn i’ch babi gael ei eni, oherwydd mae’n bosibl y bydd angen rhagor o laeth arno pan fydd yn cyrraedd. Gallwch chi dynnu llaeth o’r fron a’i storio pan fyddwch chi’n feichiog ers 36-37 wythnos. Mae gan y Rhwydwaith Bwydo ar y Fron wybodaeth am dynnu llaeth o’r fron a’i storio.

Ffyrdd o dynnu llaeth o’r fron: 

• Tynnu llaeth o’r fron â llaw. Mae gwybodaeth a fideos ar gael ar wefan y GIG am dynnu llaeth o’r fron â llaw.

• Pwmp llaw. 

• Pwmp trydan – gall y rhain fod yn ddrud ond mae modd eu llogi. 

Storio llaeth y fron 

Gallwch storio llaeth wedi’i dynnu o’r fron yn ddiogel:  

• Ar dymheredd ystafell mewn cynhwysydd di-haint am hyd at chwe awr. 

• Yng nghefn neu yng ngwaelod oergell (ddim yn y drws) sy’n cael ei chadw ar dymheredd o 4˚C neu oerach, am hyd at bum niwrnod. 

• Yn rhan iâ’r oergell am hyd at bythefnos. 

• Mewn rhewgell am hyd at 6 mis os yw tymheredd y rhewgell yn -18˚C neu’n oerach. 

I ddefnyddio llaeth y fron sydd wedi’i storio: 

• Os yw’r llaeth wedi gwahanu, bydd ei gymysgu’n ysgafn, yn hytrach na’i ysgwyd, yn helpu i gymysgu’r cynnwys.  

• Dylech ei ddadrewi yn yr oergell dros nos a’i ddefnyddio o fewn 12 awr. Peidiwch byth ag ail-rewi llaeth ar ôl ei ddadmer.  

• Cynheswch y llaeth i dymheredd y corff mewn powlen o ddŵr cynnes. Peidiwch â defnyddio meicrodon oherwydd gallai hyn greu rhannau poeth a allai losgi ceg eich babi.  

Mae rhagor o wybodaeth am dynnu llaeth o’r fron a’i storio ar wefan y GIG.

Heriau cyffredin bwydo ar y fron 

Poeni am eich cyflenwad llaeth? 

Po fwyaf y byddwch yn bwydo eich babi, y mwyaf o laeth y byddwch chi’n ei gynhyrchu. Os yw eich babi wedi ymlacio ac yn dawel yn ystod ac ar ôl cael ei fwydo a’i fod yn dod oddi ar y fron ar ei ben ei hun, mae’n debygol ei fod yn cael digon o laeth.  

Bydd clytiau eich babi a’r ffaith ei fod yn magu pwysau hefyd yn rhoi gwybod i chi a yw’n bwydo’n dda. Siaradwch â’ch ymwelydd iechyd am ble a sut i bwyso eich babi. Gall hyn fod mewn clinig neu ganolfan deulu leol. Ewch â Chofnod Iechyd Personol y Plentyn (y ‘Llyfr Coch’) gyda chi bob amser i apwyntiadau pwyso. Bydd hyn yn helpu i gadw golwg ar sut mae eich babi’n tyfu. Dylech fod wedi cael Llyfr Coch ychydig cyn neu ar ôl i’ch babi gael ei eni. Os nad ydych chi wedi cael un, neu os ydych chi wedi colli eich un chi, cysylltwch â’ch ymwelydd iechyd i gael gwybod beth i’w wneud. 

Os oes gennych chi unrhyw bryderon, siaradwch â’ch meddyg, eich ymwelydd iechyd, eich gweithiwr gofal iechyd proffesiynol neu gefnogwr bwydo ar y fron. 

Mastitis (meinwe bron lidus a phoenus) 

Mastitis yw pan fydd meinwe eich bron yn mynd yn boenus ac yn llidus. Mae’n bosibl y byddwch hefyd yn teimlo’n flinedig ac y bydd gennych symptomau tebyg i’r ffliw. Er ei fod yn boenus, ceisiwch barhau i fwydo ar y fron neu dynnu llaeth o’r fron fel arfer.  

Mae mesurau hunangymorth y gallwch eu cymryd os byddwch yn datblygu mastitis, ond os na fydd eich symptomau’n dechrau gwella ar ôl 12-24 awr, mae’n bwysig cysylltu â’ch meddyg neu ffonio 111 oherwydd efallai y bydd angen gwrthfiotigau arnoch. 

Tethi poenus 

Gall tethi poenus fod yn gyffredin yn ystod wythnosau cynnar bwydo ar y fron, ond os bydd yn parhau, gallai fod yn arwydd nad yw eich babi’n cydio’n ddigon dwfn y fron. Darllenwch gyngor ar dethi poenus neu dethi wedi cracio ar wefan y GIG. 

Cwlwm Tafod 

Gall Cwlwm Tafod fod yn rheswm pam nad yw eich babi’n cydio’n iawn yn y fron. Mae hyn yn digwydd pan fydd y stribed o feinwe sy’n cysylltu tafod eich babi â gwaelod ei geg yn fyr neu’n dynn. Mewn rhai achosion, mae cwlwm tafod yn gallu cael ei ryddhau mewn triniaeth syml, ond nid oes angen hyn ar bob babi. 

Os ydych chi’n poeni y gallai fod gan eich babi gwlwm tafod, cysylltwch â’ch bydwraig, eich ymwelydd iechyd neu’ch meddyg. Mae gan Dechrau am Oes y GIG ragor o wybodaeth am gwlwm tafod.

Angen mwy o help gyda bwydo ar y fron?  

Peidiwch â dioddef yn dawel os ydych chi’n cael trafferth bwydo ar y fron. Mae cymorth ar gael i chi ac i’ch babi. Fodd bynnag, rydych chi’n bwydo, ac rydych chi’n gwneud yn anhygoel.  

Os oes angen help arnoch chi, mae llawer ar gael gan weithwyr proffesiynol a rhieni sydd wedi cael profiadau tebyg.  

• Mae llawer o wybodaeth am fwydo ar y fron ar wefan y GIG.  

• Mae grwpiau cymorth bwydo ar y fron ledled y wlad a all eich helpu. Mae gwasanaeth cymorth bwydo ar y fron ar gael ar wefan y GIG.

• Mewn rhai rhannau o’r wlad, rydyn ni’n cynnig cymorth bwydo ar y fron drwy Ganolfannau Teulu a Chanolfannau Plant. Dewch o hyd i ba wasanaethau rydyn ni’n eu cynnig yn eich ardal chi.

• Gallwch ffonio Llinell Gymorth Genedlaethol Bwydo ar y Fron ar 0300 100 0212 i gael gwybodaeth a chefnogaeth 24 awr y dydd, bob diwrnod o’r flwyddyn.   

• Mae gan Unicef fideos i’ch helpu gyda gwahanol agweddau ar fwydo ar y fron.

Cafodd yr holl wybodaeth ar y dudalen hon ei chreu gyda gweithwyr iechyd proffesiynol sy’n ymarfer. Cafodd y dudalen hon ei hadolygu ym mis Rhagfyr 2025. Bydd y dudalen yn cael ei hadolygu nesaf yn 2028.